O monumento ao escritor Xulián Magariños atópase próximo á galería que une o Pazo de Cotón coa Capela de San Mauro.
Componse un de monolito cunha placa na que se relata: “A Xulián Magariños Negreira, escritor galeguista (1904 – 1934). Asociación Cultural “Alfonso Eanes” no centenario do seu nacemento – 2004”
Esta obra de Fernando García Branco de 1997 composta por pedra e bronce, sitúase na praza contigua á Capela de San Mauro, próximo ao Pazo de Cotón, antes de cruzar os seus arcos saíndo do centro de Negreira.
Con el, homenaxéase aos moitos emigrantes que tiveron que saír da zona en busca dunha mellor vida para eles e os seus.
Este monumento componse de tres personaxes que representan un feito. Un home coa súa pequena equipaxe e rostro serio e decidido camiña lonxe do seu fogar, deixando atrás á súa familia. Desde o outro lado da parede de pedra, un neno chorando, o seu fillo, aínda lle agarra do pantalón dende a xanela para retelo e que non se vaia.
Alén da parede que representa o fogar e do Planeta Terra atópase a outra escena da representación: a muller e nai, mantén en brazos un neno máis pequeno ao que consola e acariña.
Na Avenida de Santiago atopamos a estatua que rende homenaxe ao peregrino.
Desta forma, resáltase a imaxe dos peregrinos que deciden continuar o camiño cara Fisterra e teñen paso por Negreira.
A maior parte dos muíños pertencentes a Negreira atópanse en ruínas exceptuándose os situados en Ponte Maceira os cales se atopan perfectamente restaurados.
Estes muíños pertencentes á zona de Negreira posúen unha planta cadrada e son de pequeno tamaño. Están clasificados como muíños de parcería ou de partes posto que, neles, cada familia tiña unha quenda de utilización durante un tempo determinado.
Os hórreos que se atopan en Negreira son de tipo maián ou barcalés: hórreos esveltos que combinan pedra e madeira. Doutra banda, tamén existen outros tipos como o “Xalleiro” situados nas parroquias altas do concello. Este tipo de hórreo fórmase unicamente por pedra e empregando perpiaños e cachotería.
Os pombais da zona son de planta circular e atópanse espallados en diferentes puntos. Caben destacar os situados no Pazo de Albariña e o Pazo de Baladrón.
A mostra máis significativa de arquitectura caribeña en Negreira é a casa de Manuel Negreira, localizada no centro da vila, aínda que tamén caben destacar a casa de Cipriano González (xa derrubada), Andrés Freire, Capeáns, etc. Todas elas datadas no primeiro terzo do século XX.
Este tipo de arquitectura goza de grandes características. Os ambientes sofisticados e cargados da arquitectura europea ábrense a espazos abertos, galerías, celosías por onde se comunica coa natureza. Empréganse ángulos rectos para a súa construción e simplifícanse as fachadas.
